In een rechtszaak komen doorgaans verschillende soorten bewijs aan de orde. Maar hoe moet een rechter ‘harde’ cijfers over bijvoorbeeld de kans dat een DNA spoor van de verdachte is afwegen tegen een getuigenverklaring? De afweging die rechters moeten maken tussen de verschillende scenario’s op basis van het bewijs, is geen systematische aanpak. Dus ontwikkelde wiskundige Charlotte Vlek een model.

Hoe je een misdrijf moet oplossen is elke avond wel ergens op tv te zien. De politie verzamelt bewijs en ontwikkelt scenario’s. Wat als X werd afgeperst door het slachtoffer? Maar het slachtoffer had net zijn relatie met Y verbroken, dus die kan ook de dader zijn. Bewijs moet uitwijzen welk scenario het meest aannemelijk is. ‘De politie werkt doorgaans op deze manier’, weet RUG-promovendus Charlotte Vlek. “Maar aan de hand van Bayesiaanse netwerken kun je laten zien welke gebeurtenissen zich binnen een scenario afspelen, waarna het mogelijk is om uit te rekenen hoe groot de kans is dat dit scenario zich heeft afgespeeld. En, wat ook belangrijk is: wat de bijdrage van de afzonderlijke gebeurtenissen is. Je kunt het vergelijken met de manier waarop een arts een diagnose stel’, legt Vlek uit. “Een patiënt heeft bijvoorbeeld hoofdpijn. Je weet hoe groot de kans is dat hoofdpijn door griep wordt veroorzaakt, of door een hersentumor. Wanneer je dan ook andere symptomen met hun kansen erbij betrekt, zal je uiteindelijk bij de meest waarschijnlijke diagnose uitkomen.”

Het model voor een systematische aanpak voor het afwegen van verschillende vormen van bewijsmateriaal -van getuigenverklaringen tot statistische informatie over DNA-sporen- kan een complexe zaak modelleren, door systematisch een netwerk te bouwen dat je kunt analyseren. “Uit de analyse volgt niet alleen de waarschijnlijkheid van een scenario, maar ook de bijdrage die ieder bewijsstuk daaraan levert. ‘En daarnaast zie je waar rare uitkomsten zitten, zoals bewijs dat niet strookt met het meest waarschijnlijke scenario, of bewijs dat je verwacht maar er niet is.”

Bron: NWO